SỰ THẬT PHÍA SAU LY SỮA ĐẬU NÀNH: NGUYÊN CHẤT HAY HÓA CHẤT?

Biên tập: Thảo Nguyên

Một ly sữa đậu nành thơm ngon, béo ngậy tưởng chừng là lựa chọn lành mạnh mỗi sáng, nhưng thực tế đang dần bị “đánh tráo khái niệm”. Không ít sản phẩm mang nhãn “nguyên chất” lại được pha chế từ bột béo, hương liệu và các hóa chất tạo mùi. Phóng sự do Tòa soạn ArtLineS thực hiện, sẽ bóc trần sự thật đằng sau loại thức uống quen thuộc nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ này.

https://video.wixstatic.com/video/f3352b_1a0cd66d73a441c7bd12f5a0ecafc3a2/1080p/mp4/file.mp4

Sữa đậu nành từ lâu được xem là thức uống bổ dưỡng, giàu protein thực vật, có lợi cho tim mạch, da và xương. Nhờ hương vị dễ uống và giá thành rẻ, sữa đậu nành đã trở thành món quen thuộc của nhiều người Việt. Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay, không phải ly sữa nào cũng được nấu từ hạt đậu thật. Nhiều cơ sở sản xuất vì lợi nhuận đã “phù phép” sữa đậu nành bằng các loại bột béo, hương liệu và chất tạo mùi để giảm chi phí nhưng vẫn giữ được hương vị hấp dẫn.

Xe đẩy hàng rong bán sữa đậu nành ( Ảnh: Phương Anh)

Tại các tuyến đường như Nơ Trang Long, Phan Văn Trị,... (TP.HCM), phóng viên ghi nhận nhiều xe đẩy và quán vỉa hè bán sữa đậu nành suốt cả ngày dưới thời tiết nắng nóng, nhưng các chai sữa vẫn được bày công khai ngoài trời mà không hề có biện pháp bảo quản lạnh. Theo khuyến cáo của chuyên gia y tế, sữa đậu nành để ở nhiệt độ thường chỉ sau 2–3 giờ sẽ biến chất và không còn an toàn. Thế nhưng, những chai sữa này lại có thể để cả ngày mà không chua, không tách lớp, khiến nhiều người đặt câu hỏi: liệu trong đó có thật sự là sữa đậu nành?

Xe đẩy hàng rong bán sữa đậu nành (Ảnh: Thảo Nguyên)

Để tìm hiểu sự thật, nhóm phóng viên đã có mặt tại chợ Kim Biên – nơi được mệnh danh là “thiên đường hóa chất” của TP.HCM. Tại đây, hàng loạt gian hàng bày bán các loại bột béo, hương liệu, chất tạo mùi và tạo màu được quảng cáo là “chuyên dùng để pha sữa đậu nành, sữa bắp, trà sữa, nước giải khát”. Người bán giới thiệu chỉ cần vài muỗng bột, thêm chút sữa đặc và vài giọt hương liệu là có ngay “sữa đậu nành béo ngậy như thật”. Khi được hỏi sâu hơn về nguồn gốc và mức độ an toàn, nhiều người né tránh trả lời, chỉ hướng dẫn qua loa, thể hiện rõ sự e ngại về tính hợp pháp của các sản phẩm này.

Sau khi ghi nhận tại chợ Kim Biên, nhóm phóng viên đã trực tiếp mua nguyên liệu để nấu thử hai loại sữa đậu nành. Một bên là đậu nành tươi, đường và nước lọc – những nguyên liệu cơ bản của sữa đậu nành nguyên chất. Bên còn lại là các loại bột béo và hương liệu hóa chất được người bán giới thiệu là “dùng pha sữa đậu nành nhanh và thơm béo như thật”. Trong quá trình tiếp cận, nhiều tiểu thương tỏ ra dè dặt, né tránh khi được hỏi kỹ về cách pha chế hay nguồn gốc sản phẩm. Một số người cảnh giác đến mức trả lời qua loa hoặc hướng sang quầy khác, cho thấy đây là mặt hàng nhạy cảm, được bán nhưng ít ai dám khẳng định rõ công dụng thực sự.

Bột béo, hương liệu và bột sữa đậu nành (Ảnh: Trường Thịnh)

Sau khi thu mua nguyên liệu, nhóm phóng viên tiến hành nấu hai mẻ sữa. Với mẻ sữa nguyên chất, quy trình chế biến đòi hỏi nhiều công đoạn tỉ mỉ: đậu nành phải ngâm, xay, lọc và đun sôi kỹ để loại bỏ độc tố. Thành phẩm có màu trắng ngà, mùi thơm nhẹ tự nhiên, vị béo thanh, dễ uống và mang lại cảm giác “thật miệng”. Trong khi đó, mẻ sữa nấu từ bột béo và hương liệu chỉ cần hòa tan vài thìa bột với nước nóng, thêm ít sữa đặc và vài giọt hương liệu, chỉ sau vài phút đã cho ra ly “sữa đậu nành” có màu trắng đục, mùi thơm nồng và vị béo đậm, gần như không thể phân biệt bằng mắt thường. Sự khác biệt chỉ thực sự bộc lộ khi để nguội: sữa thật thường tách lớp nhẹ và dễ hỏng nếu không bảo quản lạnh, trong khi sữa pha bột có thể để cả ngày vẫn không đổi màu, không chua, không tách lớp – dấu hiệu rõ ràng của hóa chất bảo quản hoặc thành phần nhân tạo.

Chi phí sản xuất cũng thể hiện sự chênh lệch lớn: một lít sữa đậu nành nguyên chất có giá vốn khoảng 10.000 – 12.000 đồng, trong khi sữa pha từ bột béo và hương liệu chỉ tốn 3.000 – 4.000 đồng. Lợi nhuận cao gấp ba lần khiến nhiều cơ sở sẵn sàng “đánh tráo khái niệm”, biến sữa pha hóa chất thành “sữa nguyên chất” để thu lợi. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, người tiêu dùng vẫn có thể nhận biết bằng cảm quan: sữa thật có màu trắng ngà hơi trong, vị thanh nhẹ, ít béo, hương thơm dịu tự nhiên của đậu nành và sẽ lắng cặn sau 10–15 phút; còn sữa pha hóa chất có màu trắng đục, vị béo gắt, mùi thơm nồng và không hỏng dù để ngoài nhiều giờ.

Nhiều người vẫn tin rằng “sữa đậu nành nhà nấu” luôn an toàn, nhưng chỉ cần vài thìa bột và vài giọt hương liệu đã có thể đánh lừa vị giác. Đằng sau hương vị “thơm béo như thật” ấy là câu chuyện đáng lo ngại về sức khỏe người tiêu dùng và những lỗ hổng trong kiểm soát thực phẩm trôi nổi hiện nay. Sự tiện lợi là có thật, nhưng sức khỏe vẫn là điều quan trọng hơn hết. Một ly sữa đậu nành thật sự nguyên chất không chỉ mang lại giá trị dinh dưỡng, mà còn là sự an tâm và trung thực trong từng giọt sữa.